Magija vlaške kulturne baštine (FOTO)

Braničevo

Društvo

Magija vlaške kulturne baštine (FOTO)

Foto: Ivan Jovanović

How Good Of A Friend Are You Really?

Postojanost nacionalnog identiteta Vlaha je obezbeđena zahvaljujući činjenici da se riznica tradicije s ljubavlju prenosi sa kolena na koleno.

Učesnik manifestacije od najranijih dana

Zahvaljujući pre svega entuzijazmu ljudi koji u srcima čuvaju svoje korene, mnoge manifestacije se u kontinuitetu održavaju godinama, doprinoseći bogatstvu i raznolikosti turističke ponude kako mesta u kome se održavaju, tako i našoj državi u celini. Na osnovu starog i tradicionalnog gradi se i razvija novo i moderno u kulturi, umetnosti i ukupnom stvaralaštvu.

Najveći broj Vlaha je nastanjen u Istočnoj Srbiji i delu Pomoravlja na teritoriji četiri upravna okruga: Borskog, Braničevskog, Zaječarskog i Pomoravskog.

Oduvek žive u slozi sa pripadnicima drugih naroda u duhu poštovanja i tolerancije. Činjenica je da postoji široka disperziranost vlaškog stanovništva u velikom broju naselja, i relativno mala prisutnost u samim opštinskim centrima gde se nalazi mreža kulturnih ustanova, poput kulturnih centara, muzeja, biblioteka, arhiva  kao i turističkih organizacija i medija. Ove ustanove bi mogle da predstavljaju značajnu potporu kulturnim inicijativama Vlaha, kako svojim programskim sadržajima tako i stručnom pomoći.

Autentična kuća sa vraknjicom

Ne postoji strikna podela manifestacija na nacionalnoj osnovi. Postoje manifestacije za koje se može reći da su vlaške jer sadržajem, tematikom i misijom u potpunosti prezentuju vlašku kulturnu baštinu. Nacionalni savet Vlaha Srbije je na sednici u Majdanpeku, održanoj 2013.godine, utvrdio kriterijume za ocenjivanje manifestacija koje su od posebnog značaja za vlašku zajednicu, a koji podrazumevaju da manifestacija sadrži elemente nacionalne kulture koja čini posebnost, da se zasnivaju na izvornosti, da su dostupne široj javnosti, da imaju  za cilj predstavljanje i razmenu kulturnih sadržaja sa drugim narodima, da imaju jasnu poruku i misiju, zatim tradiciju u održavanju i da je lokacija održavanja strateški interes vlaške zajednice.

Na osnovu toga su u 18 opština predložene 33 manifestacije koje su od posebnog značaja za očuvanje, unapređenje i razvoj posebnosti i nacionalnog identiteta Vlaha.

Spisak manifestacija se na godišnjem nivou ažurira u skladu sa izveštajima koordinatora za manifestacije koji prati njihovu realizaciju. Na osnovu Mape aktuelnih vlaških kulturnih manifestacija iz 2014. godine,  ukazano je na rad više od 130 registrovanih udruženja građana sa tendencijom brojčanog rasta.

Čekajući koledare i Deda Božića   

Manifestacije uglavnom organizuju kulturno umetnička društva u saradnji sa svojim mesnim zajednicama i težnja je da svako od njih ima svoju. Najčešće su to festivali vlaških pesama i igara koji imaju lokalni i regionalni karakter. Veći broj manifestacija se organizuje u vreme verskih praznika pa tako dobijaju nazive.

Poslednjih godina se sprovode nove ideje poput pripremanja tradicionalnih jela, izložbi pokućstva, narodnih nošnji i drevnog alata, demonstracija starih zanata i običaja kao i takmičenja u čobanskim igrama. Neretko pozivaju gostujuće ansamble iz drugih krajeva Srbije i inostranstva, pa se trude da iznađu načine da gostovanje uzvrate.

Ponosno pretstavljanje vlaške tradicionalne porodice

Kulturno umetnička društva poseduju dragocenu energiju istrajnih ljudi različitog uzrasta i vape za stručnom i finansijskom pomoći, neophodnoj za realizacju kulturnih sadržaja, ali i renoviranje ruiniranih domova kulture kojima upravljaju mesne zajednice. Znatno je u porastu i osnivanje udruženja žena koja daju svoj puni doprinos u organizaciji manifestacija i realizaciji kulturnih sadržaja ( izložbe, folklor, pesma, hrana, običaji...) Učestvuju i na raznim takmičenjima u zemlji i inosranstvu gde nastupaju samostalno i doprinose prezentovanju i razmeni elemenata nacionalne kulture.

BORSKI OKRUG

Vlasi u opštini Bor nastoje da očuvaju svoju tradicionalnu kulturu negujući običaje i izvornost, kako u okviru porodice prenoseći s kolena na koleno, tako i u okviru ustanova i udruženja koja ovde deluju sa ciljem njenog očuvanja i unapređenja.

Od 1961. godine, Centar za kulturu opštine Bor organizator je tradicionalne manifestacije pod nazivom „Susreti sela“ koja se i danas kontinuirano održava, a od 2002. godine realizuje takmičarski „Festival vlaške izvorne pesme“.

Učitelj i učenik, majstori frule, duduka i gajdi

KUD „Branislav Nušić“ iz Šarbanovca organizator je „Festivala omladinskih folklora“, KUD “Petar Jenić” iz Oštrelja svake godine organizuje „Petrovdan fest“,  KUD “Branko Olar” iz Slatine organizator je „Sabora igre“ u Slatini kao i „Olarijade“ koja je posvećena očuvanju sećanja na pevača vlaških pesama, Branka Olara.

KUD „Luka“ iz Luke realizuje „Sabor narodnog stvaralaštva Timočke krajine“, KUD „Stol“ iz Bučja realizuje „Sabor izvornih vlaških pesama i igara“, a KUD“Banjica“ iz Krivelja organizuje „Kriveljske dane izvornosti i narodnog stvarala

Vlaške narodne igre i pesme uspešno neguju i druga društva koja deluju u ovoj opštini, kao što su: KUD “Đido” iz Brestovca, KUD “Polet” iz Metovnice  i  KUD “Petar Radovanović” iz Zlota. UG „Village“ organizuje međunarodne festivale „Malinik“ i „ISTVIL-razlike nas spajaju“. U Boru postoji Narodna biblioteka i Muzej rudarsva i metalurgije koji povremeno realizuju književne večeri, tribine i izložbe sa vlaškom tematikom.Originalna nošnja iz Slatine, opština Bor

Programe vezane i za vlašku kulturu u Negotinu realizuje Dom kulture „Stevan Mokranjac“. U sardnji sa MZ Štubik i  KUD „Prerast“ u Štubiku, organizuje tradicionalnu manifestaciju „Krajinski običaji“.  Kao i u drugim opštinama, i u Negotinu postoji duga tradicija organizovanja „Susreta sela“ koja je osmišljena kao višeznačno povezivanje različitih nivoa poimanja srpskog i vlaškog kulturnog nasleđa  – usmene tradicije, izvođačke umetnosti, običaja i rituala.

KUD “Dimitrije Belivakić” iz Bukovče organizuje “Đurđevdanski uranak”, KUD“Floričika” iz Jabukovca manifestaciju “Dani Jabukovca”, KUD “Voja Čurić” iz Kobišnice organizuje “Spasovdan u Kobišnici” a Folklorna grupa iz Urovice svake godine okuplja ljubitelje narodnog stvaralaštva iz rasejanja na “Danima dijaspore”.

 Bukovčani na Đurđevdanskom uranku

Vlaške narodne igre i pesme čuvaju i neguju i druga društva iz opštine Negotin kao što su: “Ratar” iz  Jasenice, “Karbulovo” iz Karbulova, “Mokranjac” iz Mokranje, “Aranđel Matić“ iz Popovice,  „Vuk Karadzić“ iz Vidrovca, „Vrelo“ iz Šarkamena, „Živojin Todorović“  iz Tamniča, „Mladost“ iz Čubre i „Stevan Mokranjac“ iz Negotina. U novije vreme vlašku kulturu uspešno promoviše i širi Udruženje “Gergina”koje organizuje „Internacinalni festival vlaške muzike“. 

Uz kulturu Vlaha, koja je važan segment kulture u opštini Negotin, ovaj grad poznat je u širokoj javnosti zahvaljujući velikoj ličnosti iz oblasti muzike - Stevanu Stojanoviću Mokranjcu, u čiju čast se organizuju „Mokranjčevi dani“. U turističkoj ponudi opštine značajno mesto imaju događaji vezani za vino, dok dugu tradiciju imaju i negotinski vašari, koji se neprekidno održavaju od 1836. godine.

Svetlana Arsić čuva od zaborava vlašku izvornu pesmu                                         

Kroz podršku brojnim umetnicima, amaterima i profesionalcima, Biblioteka “Centar za kulturu” Kladovo nastoji da svojim programskim aktivnostima promoviše i unapredi značaj kulturnih vrednosti na području opštine, i to kako organizovanjem kvalitetnih kulturnih sadržaja, gostovanjem istaknutih i priznatih umetnika, tako i podsticanjem i podrškom različitih oblika umetničkog stvaralaštva svih društvenih slojeva i kategorija lokalnog stanovništva.

U tom smislu, tokom cele godine u Kladovu i naseljima opštine Kladovo, organizuje izložbe domaće radinosti i narodnih rukotvorina, izložbe starih fotografija koje beleže vlaške običaje i književna predstavljanja na vlaškom jeziku.

Zajedno sa opštinskom turističkom organizacijom od 2005.godine organizuje  “Etno festival” u sklopu promocije gradova i zemalja koje povezuje reka Dunav a sa ciljem da prezentuje bogatu tradiciju Istočne Srbije. U saradnji sa osnovnim školama sa teritorije opštine Kladovo, programskim aktivnostima  najmlađih, obeležava se “Dan Dunava”. Dečija pesma, igra, literarni i likovni radovi i fotografije  u junskim toplim danima ukrašavaju kladovske ulice u slavu Dunava. 

Tradiciju narodnih igara decenijama neguje Kulturno umetničko društvo “Polet” iz Kladova. U Ljubičevcu se godinama održava “Sabor dijaspore”, 28.avgusta čuveni kladovski vašar a septembar mesec je vreme održavanja izložbe meda i pčelarskih proizvoda.

Igru, pesmu i običaje svojih predaka nauče i u školi

U opštini Majdanpek deluju dva Centra za kulturu, u samom Majdanpeku i Donjem Milanovcu, kao i opštinska turistička organizacija koja beleži posebne uspehe u razvoju ruralnog turizma.Sa posebnim poštovanjem se neguju stari običaji vezani za verske praznike, poput Badnje večeri i Božića, Uskrsa, Đurđevdana, seoskih slava i zavetina, što danas predstavlja pravo etnološko blago.

Vlašku kulturu sa područja opštine Majdanpek čuvaju od zaborava kulturno umetnička društva : „Deli Jovan“ iz Crnajke, „Amater“iz Topolnice, „Rudna Glava“, „Jasikovo“ „Mosna“; „Miroč“, „Klokočevac“ i „Velimir Markićević“ iz  Majdanpeka.

U Rudnoj Glavi se organizuje manifestacija „Sačuvajmo gajde i stare igre od zaborava“ i „Plašintijada“ koja promoviše plašinte kao originalni specijalitet  Vlaha. U Jasikovu se odvijaju „Bačije Jasikova“, na Miroču „Jorgovan fest“sa takmičenjem u bacanju potkovice u cilj, gađanje buzdovanom, gađanje jabuke strelom i skok iz mesta trupačke. Drugog dana Uskrsa se u Crnajki održava „Smotra narodnog stvaralaštva“ koja sadrži takmičenje u atraktivnim, gotovo zaboravljenim pastirskim igrama “klis” i “poarka” kao i nošenje jajeta u kašiki.

U Donjem Milanovcu se od 2004.godine krajem juna organizuje privredna i promotivna manifestacija “Dan Dunava” a u avgustu je takmičenje u pripremanju riblje čorbe i ribljeg paprikaša na tradicionalan način “Porečki kotlić”.

ZAJEČARSKI  OKRUG

Kulturnim sadržajima se u Zaječaru bave Narodni muzej, Gradska biblioteka, Istorijski arhiv i Pozorište„Zoran Radmilović“koje je preuzelo delatnosti iz nadležnosti  nekadašnjeg Centra za kulturu i turizam CEKIT. Narodno stvaralaštvo čuvaju i promovišu Kulturno umetničko društvo „Nikola Pašić“ i „Mladost“ iz Zaječara, KUD „Gamzigrad“, udruženja „Vladislav Petković – Dis iz Grljana, „Sloga“ iz Vražogrnca, „Lubnica“ iz Lubnice, „Adam Bogosavljević“ iz Koprivnice, „Đorđe Genčić“ iz Velikog Izvora, „Božur“ iz Zvezdana i „Zoran Gajić“ iz Rgotine kao i folklorna grupa iz Dubočana gde se realizuje „Balkanski festival tradicionalne kulture Vlaha“.

Festival na kome se pretstavljaju Vlasi iz svih država sa Balkana

Zaječar je nadaleko poznat po muzičkom rok festivalu „Gitarijada“ koja traje punih 45 godina i po festivalu „Zalet“ posvećenom savremenoj umetnosti koji se održava od 2005.godine. U Zaječaru se održava i centralna smotra narodnog stvaralaštva pod nazivom „Potekla voda studenica“ na kojoj nastupaju vlaški folklorni ansambli sa izvornim igrama iz svog sela. U Gradskovu se održava DENS, takmičenje u izvornim narodnim  igrama dece  iz Borskog  i Zaječarskog okruga.

U selu Gamzigrad tradicionalno se  u  martu održava  vekovima  star  vlaški običaj  „Bujedz“. To je svetkovina  posvećena  travama i buđenju prirode. U Vražogrncu se održava „Vražogrnački točak“, u Šipikovu „Sabor tradicionalne kulture Vlaha“ a u Grljanu Festival instrumentalne tradicije Balkana „Sabor frulaša“.  

Tradicionalnu kulturu Vlaha u opštini Boljevac čuva i konzervira Kulturno obrazovni centar Boljevac. Organizatori su manifestacije „Susreti sela“ a sa Turističkom organizacijom Boljevac organizuju Festival narodnog stvaralaštva „Crnorečje u pesmi i igri“ - sveopštog sabora narodnog stvaralaštva srpskog i vlaškog stanovništva Crnorečja.

Devojka sa pljećirom

U opštini Boljevac vlašku kulturu neguje i ansambl Kulturno-obrazovnog centra Boljevac iz Boljevca. KUD “Ilinsko vrelo” iz Ilina održava“ Sabor dečjeg narodnog stvaralaštva“, KUD“Aleksa Nikolić” iz Osnića organizuje tradicionalnu manifestaciju „Sveta Petka u psaesmi i igri“, KUD „Markov kamen“ iz Valakonjа Bukovo organizator je Međunarodnog festivala „Markovi dani“ a izvorna folklorna grupa iz Bogovine organizuje manifestaciju“ Slavuj Crnorečja“. Zapažene su aktivnosti na očuvanju izvornosti kulturno umetničkih društava “Đura Jakšić” iz Sumrakovca,  „Kulmja Bukuvi“ iz Osnić Bukova, “Raka Kostić” iz Lukova, “Dragan Živadinović” iz Malog Izvora i folklornih grupa iz Jablanice, Bačevice, Valakonja i Podgoraca. U Valakonju se svakog 18.januara organizuje prastari običaj Krljesat ( Krdaljesa ) a Etno centar Rtanj u vreme crkvenog praznika Sveti Makavej organizuje događaj pod nazivom „Fašulja“ u kome se uz pesme i ige potencira humor.

POMORAVSKI OKRUG

Nosilac kulturnih zbivanja u Ćupriji je Narodna biblioteka „Dušan Matić“ i Muzej „Horeum Margi“. Od velikog broja manifestacija, malo je onih na kojima se mogu zapaziti elementi vlaške culture, ali su svakako organizatori ili učesnici i pripadnici vlaške nacionalne manjine. U okviru Kulturnog leta nastupaju mnogi folklorni ansambli i solisti koji interpretiraju vlašku pesmu i igru, a u Moravskom parku se na temu ekologije odvija manifestacija pod nazivom “Morava moje more”.

U drugoj polovini septembra orghanizuje se sajam domaće radinosti i etno hrane pod nazivom “Plodovi Ćuprije” a krajem avgusta “Crevarijada”, jedinstvena manifestacija zabavnog karaktera koja okuplja veliki broj gurmana. Manifestacije upotpunjuju koncerti  kulturno umetničkih društava, izložbe ručnih radova kao i proizvođača meda, vina, domaće rakije i lekovitog bilja.

Priprema tradicionalne hrane je deo aktivnosti mnogobrojnih udruženja žena

Gradski KUD“Železničar” je centar kulturnog života. Ono čuva i neguje narodnu tadiciju kroz pesmu i igru koja je reprezent raznih nacionalnih manjina u Srbiji, pa tako i vlaške. U selu Isakovo je nedavno zaživelo KUD”Horeum Margi” koje ima za čilj očuvanje vlaških igara, pesama i običaja.

U opštini Despotovac  programske aktivnosti iz oblasti kulture sprovodi Centar za kulturu ”Sveti Stefan, despot srpski”. Organizator je manifestacije “Dani dijaspore” “Lipovičke letnje noći”.   Narodnu tradiciju i običaje u opštini Despotovac čuvaju i neguju kulturno umetnička društva “Despotovac” iz Despotovca, ”Svetozar Marković” iz Medveđe,  “Branislav Nušić” iz Resavice, “Javor” iz Sladaja, “Mladost” iz Vitanca, ”Stevan Sinđelić” iz Velikog Popovića i “Resava” iz Stenjevca. Učesnici su mnogih festivala u zemlji i inosranstvu  sa spletovima igara iz cele Srbije, među kojima su i vlaške igre. Odskora se u Beljajki održava “Etno festival” na kome se poslužuje tzv. kosilački ručak i priprema kačamak za Ginisovu listu. Kulturne programe svojim aktivnostima obogaćuje Udruženje umetničkih i starih zanata ”Stari vez” iz Plažana, Udruženje “Lipa” iz Lipovice, Udruženje žena “Zlatne ruke Resave” iz Stenjevca  i Udruženje likovnih stvaralaca “Manasija”.

Marama i ukrasno perje kao statusni simboli

Grad Jagodina ima raznovrsna kulturna dešavanja jer postoji veći broj ustanova kulture kao što su: Kulturni centar Jagodina,Narodna biblioteka, Zavičajni muzej, Muzej naivne umetnosti, Istorijski arhiv “Srednje Pomoravlje” i Gradsko pozorište Jagodina. Doprinos očuvanju narodne  tradicije i kulturnog  nasleđa  daju  kulturno  umetnička  društva: “Kablovi” iz Jagodine, “Radislav Nikčević” iz Miloševa, “Poselo” Glavinci, “Mladost” Bukovče, “Izvor” Lovci, “Mladost” Končarevo, “Vladimir Stanojević” Šuljakovac, “Koča Anđelković” Kočino Selo, “Sveta Milanović-Pote” Bagrdan, “Ljubiša Urošević” Ribare, “Lugomir” Rakitovo, “ROM” Jagodina, “Moravac” Duboka, “Živadin Janković-Kum” i CDER Jagodina.  

Pomoć u organizaciji manifestacija pružaju udruženja građana iz Jagodine: “Eko Glas”, “Svetionik”, “Jafilm”; “EHO”; “Omladinski kreativni centar”. U Jagodini se  održava smotra narodnog stvaralaštva “Susreti sela“ a u Miloševu smotra folklornih ansambala sela opštine Jagodina i Pomoravskog okruga “Moravski vez”.

U Starom Laništu održava se Smotra narodnog stvaralaštva opštine Jagodina i Pomoravskog okruga “Sveta Trojica” a u Novom Laništu “Festival tradicionalne pesme Šumadije i Pomoravlja”. Od maja do septembra u Jagodini se organizuje manifestacija “Kulturno leto” u okviru koje se održava veliki broj različitih kulturnih događaja na kojima svoje učešće uzimaju kulturno umetnička društva i umetnički stvaraoci  iz Braničevskog, Borskog i Zaječarskog okruga.Bela pomana – jedinstven vlaški obredni običaj

U Pomoravlju, na teritoriji opštine Svilajnac, takođe žive Vlasi koji kroz igru, pesmu i tradicionalne običaje čuvaju i neguju svoju kulturnu baštinu. U tome prednjači KUD „Sveta Trojica 2016“ iz sela Bobovo. Aktivno učestvuju na opštinskoj manifestaciji „Susreti sela“ i organizatori su „Trojičkog sabora“ u svom selu. Aktivan je i KUD“Dimitrije Katić“ iz Crkvenca kao i udrženje žena iz Troponje. Centar za kulturu Svilajnac organizuje Kulturno leto opštine, kada priliku za nastup imaju  ansambli i solisti iz Istočne Srbije, kao i  manifestaciju „Sinđelićevi dani“. KUD „Sinđelić“ koje u svom repertoaru izvodi i vlaške igre, godinama sa velikim uspehom nasupa u inostranstvu. Turistička organizacija Svilajnac i Resavska biblioteka svojim aktivnostima obogaćuju kulturni život opštine.

Molitva na dan Krsne Slave

BRANIČEVSKI OKRUG

Čuvanjem od zaborava tradicije naroda sa podrućja opštine Žagubica svojim aktivnostima doprinose: KUD „Vlaško kolo“ iz Osanice, KUD „Mladost“ iz Krepoljina, KUD „Homolje“ iz Žagubice, KUD „Izvor“ iz Laznice, Udruženje frulaša i etnomuzičara „Flujer“ iz Osanice, Udruženje žena „Nezaborav“ iz  Laznice, „Etno dame“ i „Homoljke“ iz Žagubice, ekološko društvo „Studenac“ iz Krepoljina, Udruženje građana „Anđeli i dijaspora“ iz Krupaja i Udruženje likovnih umetnika „Homolje“ iz Žagubice. Kulturno prosvetni centar „Jovan Šerbanović“ i Turistička organizacija opštine Žagubica su organizatori sabora „Vrelo Homolja“ koji se odvija na vrelu Mlave, kao i „Dani proje i sira“ u Medveđici.

U Krepoljinu se organizuju „Spasovdanski susreti“ i „Dani bilja gljiva“ a u Osanici Sabor frulaša i dudučara – „Homoljska frula“. U Laznici se održavaju „Dani zdrave hrane“ i seoska svetkovina „Priveg“.  U Žagubici je 2018.godine osnovan Zavičajni muzej koji svojim aktivnostima već doprinosi afirmaciji kulturnog blaga homoljskog kraja.

 Originalna nošnja iz Stamnice

Stub kulturno umetničkih aktivnosti u Petrovcu na Mlavi  je Kulturno prosvetni centar pod čijem okriljem beleži uspehe i Pozorište „Bata Bulić“. U Petrovcu postoji Zavičajni muzej i Narodna biblioteka“ Đura Jakšić“. Među značajne manifestacije spada „Takmičenje sela“, koje se održava u kontinuitetu od 1961. godine i idejno je poteklo iz opštine Petovac na Mlavi.

Opština broji više od trideset naselja i skoro svako ima svoje kulturno umetničko društvo. U očuvanju vlaškog kulturnog blaga ističu se kulturno umetnička društva: „Izvor mladosti“ iz Kladurova, „Paulj  Matejić“ iz Melnice, „Tadej Vitovnički“ iz Vitovnice, „Braća Trajič“ iz Starčeva, „Vuk Karadžić“ iz Stamnice, „Žika Popović“ iz Ranovca, „Jovica Janković Turku“ iz Manastirice kao i udruženja žena „Zlatne ruke“ iz Kladurova, „Mndre“ iz Vitovnice, „Starčevljanke“ i „Stamničanke“, „Ranovački izvor“ i „Udruženje dijaspore i matice Ranovac“. U Kladurovu se održava „Žumarijada“ a, u Stamnici Sabor bačijara Srbije„Bačijada“, u Starčevu „Starčevačko poselo“, u  Melnici  se  održava  manifestacija  „Igra kolo i u kolu pesma“  i  narodni  običaj  „Matkalau“,  a  u Vitovnici „Vitovnički sabor“. U Rašancu je atraktivna manifestacija “Od Homolja pa do Stiga zavičajno kolo igra“ – Prasićijada. U Ranovcu je veoma aktivna dijaspora pa se organizuju „Ranovački letnji susreti“ i „Sabor kod Karaule“. U Manastirici je pokrenuta manifestacija „Balkanski festival vlaške kulture i običaja“.

Mladi i stariji na istom zadatku

Centar za kulturu Malo Crniće je organizator svih kulturnih manifestacija u opštini pod čijem okriljem uspešno radi pozorišni i folklorni ansambl. Organizator je republičke manifestacije Takmičenje sela Srbije i Festivala dramskih amatera sela Srbije – FEDRAS. Kulturne događaje priređuje i Biblioteka “Srboljub Mitić”. Narodno stvaralaštvo neguju i promovišu kulturno umetnička društva: „Vlastimir Pavlović-Carevac“ iz Smoljinca, „Đura Jakšić“ iz Velikog Sela, „Vlastimir Živković“ iz Batuše, „Branko Radičević“ iz Boževca, „Kobilje“ iz Kobilja, „Toponica“ iz Toponice, „Izvor“ iz Crljenca, „Mladost“ iz Kališta i „Živojin Stoićević-Crniće“ iz Malog Crnića.

Nesebičnu pomoć u organizaciji manifestacija pružaju: Opštinsko udruženje žena “Sestra Jelica“ Malo Crniće, Udruženje žena „Gergine“ iz Kobilja, Asocijacija za razvoj opštine Malo Crniće, Udruženje pčelara iz Kališta, sportskih ribolovaca „Linjak“ iz Malog Crnića, Udruženja lovaca „Mlava“iz Malog Crnića i „Stig“ iz Smoljinca, Udružanje „Točak“ iz Kule i Ekološko udruženje „Zaova“ iz Malog Crnića. 

U Boževcu se održava međuokružna manifestacija dečijeg izvornog stvaralaštva pod nazivom “Kreni kolo da krenemo”. Svaka opština sa područja Braničevskog i Podunavskog okruga kandiduje  za takmičenje po jednu folklornu grupu. U turističko-rekreativnom centru “Zaova” se održava “Stiško poselo” kao jedinsven etno festival hrane i folklora.

Udruženje građana “Točak” čiji su članovi iz sela Kula i dva vlaška sela, Kobilje i Aljudovo, organizuju manifestaciju “Sa izvora bistre vode”.

Zdravičar

Nosioci kulturnih sadržaja u opštini Žabari su Centar za kulturu “Vojislav Ilić – Mlađi” kao i kulturno umetnička društva “Aleksandrovac” iz Aleksandrovca, “Vojislav Ilić – Mlađi” iz Oreovice, “Dukat” iz Simićeva, “Žabari” iz Žabara,”Vitez”iz Viteževa i “Mladost”  iz  Porodina  koje je  osnovano 1950.godine i nosi titulu najstarijeg u opštini Žabari.

Najveća  kulturna manifestacija u opštini je “Četereško prelo” a u Simićevu se održava Smotra folklornih ansambala sela Srbije – SFAS i “Ilindanski sabor”.

Opština Žabari organizuje “Spasovdanski sabor” i “Dani Vojislava Ilića-Mlađeg”, a Vlaški Do održava “Trojički sabor”. U Aleksandrovcu se održavaju “Pantelejski dani”, u Oreovici “Oreovačka šetnja” a u vlaškim selima Viteževo “Petrovdanski sabor” i Porodinu  “Igraj, pevaj Srbijo”.

Velizar Matušić neguje izvorni melos Vlaha

Grad Pozarevac je riznica kulturnih zbivanja zahvaljujući postojanju brojnih ustanova kulture kao što su:  Centar za kulturu Požarevac sa amaterskim pozorištem i Gradskim ansamblom narodnih igara, Narodni muzej, Istorijski arhiv, Narodna biblioteka „Ilija M.Petrović“, Galerija „Milena Pavlović-Barili“ i Galerija savremene umetnosti. Požarevac je sedište  Gradskog hora „Barili“ i mnogih udruženja slikara, pesnika, glumaca ... Čuvanje narodne tradicije i običaja kroz održavanje kulturnih manifestacija u domovima kulture čine kulturno umetnička društva “Božidar Dimitrijević-Kozica“ iz Drmna, „dr Raša Lazarević“ iz Živice, „Miloš Savić“ iz Lučice, „Mladost“ iz Poljane, „Klenovnik“ iz Klenovnika, Sveta Petka“ iz Petke, „Milenko Stojković“ iz Kličevca, „Miodrag Miljković-Midga“iz Ćirikovca, „Sveti Sava“ iz Bubušinca, „Bradarac“ iz Bradarca, „Đorđe Vajfert“ iz Starog Kostolca i „Ostrovo“ iz Ostrova.Veoma su aktivna udruženja žena iz Klenovnika i Prugova.

Daračenje vune nije zaboravljeno

U Gradskoj opštini Kostolac je aktivno istoimeno KUD,  i Amatersko pozorište „Kastelum“ a u blizini se nalazi arheološko nalazište „Viminacijum“ u kome se pored naučnih, odvijaju i mnogi maštoviti kulturni sadržaji.

Centar za kulturu Požaevac i Savez amatera Srbije organizatori su “Smotre folklornih ansambala sela Srbije”  koja se održava u Kličevcu. U Petki se organizuje  Opštinska smotra seoskih folklora “ Sestroljinski dani“ i „Uskršnji etno festival“ u Poljani, u Ostrovu  „Ostrovački bećarac“ a u Drmnu „Međunarodni festival folklora“.

Sačuvani su stari instrumenti

Organizatori kulturnih aktivnosti u Velikom Gradištu su Kulturni centar i Biblioteka „Vuk Karadžić“. Zapažen je rad Amaterskog pozorišta „Žanka Stokić“ , Galerije Milana Basarabića i Narodnog muzeja. Najpoznatija manifestacija je „Carevčevi dani“ u okviru koje se takmiče violinisti.

Popularizaciju turističkog, ekološkog, sportskog i kulinarskog potencijala same opštine i šireg područja Srbije doprinosi Međunarodni festival ekološkog i turističkog filma „Silafest“ koji se održava na Srebrnom jezeru. Ansambl narodnih igara i pesama „Vlastimir Pavlović Carevac“ je zadužen za negovanje muzičke baštine i često nastupa u inostranstvu. Primetan je trend osnivanja kulturno umetničkih društava i raznih udruženja koja čuvaju i neguju narodnu tradiciju i običaje. U tome prednjače meštani naselja Topolovnik koji su aktivni u Udruženju građana„Moj Topolovnik“, KUD „Moj zavičaj“, Udruženju žena „Topolovčanke“ i lovačkoj sekciji „Topolovnik“. Topolovčanke su organizatorke manifestacije „Sačuvajmo od zaborava“ na kojoj učestvuju i članice drugih udruženja žena iz opštine, tačnije iz Rama, Biskuplja i Đurakova. Lovačka sekcija iz Topolovnika tradicionalno organizuje manifestaciju „Jepurijada“, na kojoj se ekipe takmiče u kuvanju variva od zečjeg mesa. Veoma je aktivan i Kud „Stiški biseri“ iz Majilovca.

 Vlasi slave pravoslavne praznike

Narodna biblioteka „Veljko Dugošević“ je ustanova kulture koja je u opštini Golubac nosilac brojnih manifestacija iz oblasti kulture. U okviru biblioteke deluje istoimeni folklorni ansambl koji se predstavlja nizom spletova koreografskih i izvornih igara, među kojima su i vlaške igre. U Braničevu narodnu tradiciju i običaje neguje kulturno umetničko društvo „Braničevo“ a takođe je i u Bariču aktivno istoimeno kulturno umetničko društvo kao i u Miljeviću. Suorganizator i organizator mnogih manifestacija u opštini Golubac je Turistička organizacija opštine Golubac kao i veliki broj registovanih udruženja žena, mladih, ribolovaca, lovaca, pčelara, vinogradara i voćara, preduzetnika, penzionera i crkvenih odbora. Da bi očuvali svoje kulturno nasleđe, u selima opštine Golubac se održava smotra folklora i narodnog stvaralaštva „Susreti sela“. U Golupcu se organizuju „Majski susreti folklora“ i „Etno sabor“ sa nastupima kulturno umetničkih društava kao i „Sajam Dunava“.

Jedan od važnih aktera manifestacija koje neguju vlašku kulturu u opštini Kučevo je Centar za kulturu „Veljko Dugošević“ u okviru koga deluje i istoimeni folklorni ansambl. Ova ustanova je organizator manifestacije „Homoljski motivi“, Festivala televizijskog etnološkog filma "FESTEF", „Truba Miroslava Matušića“ i „Festivala dećjeg narodnog stvaralaštva“. Kulturna dešavanja obogaćuju aktivnosti Biblioteke „Nikola Sikimić Maksim“ i Galerije savremene umetnosti.

Zdravičar

U očuvanju vlaških običaja i tradicije najviše se ističu kulturno umetnička društva „Stara Vlajna“ iz Neresnice, „Štule“ iz Voluje, „Rusalje“iz Duboke, „Voluja“ iz Voluje, Udruženje „Zlatno runo“ iz Voluje i udruženje „Koreni“ iz Mišljenovca koje organizuje manifestaciju od nacinalnog značaja „Omoljanca“.

U Neresnici se održava manifestacija „Izvorni dani Neresnice“, u Duboki „Gulašijada“ a u Voluji „Sabor Svete Petke“, „Ribolovački kotlić“ i „Pasuljijada“. Rakova Bara je poznata po organizovanju „Privega“ a u Mustapiću se održava memorijal pevaču Slobodanu Lekiću. U selima opštine Kučevo, kao i u drugim vlaškim sredinama, organizuje se i tzv. Koljašijada.

KOLJAŠ (kačamak),nacinalni specijalitet Vlaha

Nacionalni savet Vlaha insistira na negovanju izvornosti pa se kao posledica poslednjih godina na manifestacijama mogu čuti i videti davno zaboravljene pesme, igre i običaji. U manjoj meri se pojavljuju nove koreografije i aranžmani inspirisani izvornošću. Vlaške igre su deo repertoara skoro svih folklornih ansambala u Srbiji i srpskih folklorista u inostranstvu. Ali, vlaške igre su samo deo vlaškog kulturnog nasleđa.

Nedovoljna je afirmacija savremenog stvaralaštva koje obuhvata muziku, književnost, pozorište, film, likovno i multimedijalno stvaralaštvo. Uspešnost celokupnog procesa prvenstveno zavisi od lokalne zajednice, lokalnih institucija i organizacija kao i šire lokalne javnosti, koja treba da prepozna i uvrsti u svoja dugoročna strateška rešenja stvarno poštovanje manjinskih prava. Opština ima posebne nadležnosti u službenoj upotrebi manjinskih jezika, obrazovanju i medijima na manjinskom jeziku, kao i podršci kulturnim aktivnostima manjinske grupe.

Verziju ovog teksta na vlaškom jeziku pročitajte OVDE.

Ovaj medijski sadržaj proizvelo je Udruženje “Koreni” Mišljenovac u sklopu projekta “O Vlasima javno i glasnokoji sufinansira Ministarstvo državne uprave ilokalne samouprave po osnovu Konkursa o sufinansiranju projekata iz oblasti javnog informisanja na jezicima nacionalnih manjina u  2018.godini.- Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.

  • Magija vlaške kulturne baštine (FOTO)
  • Magija vlaške kulturne baštine (FOTO)
  • Magija vlaške kulturne baštine (FOTO)
  • Magija vlaške kulturne baštine (FOTO)
  • Magija vlaške kulturne baštine (FOTO)
  • Magija vlaške kulturne baštine (FOTO)

0 komentar(a)

Vaš komentar

Vaša email adresa neće biti objavljena. Obavezna polja su osnačena *

To Top