VLAHIȊS ETNICITJET KARE MĂJMULT SĂ MUTĂ KU TRAJU: Tuot alśinślja trajăšće ȋn inostranstvă

Braničevo

Društvo

VLAHIȊS ETNICITJET KARE MĂJMULT SĂ MUTĂ KU TRAJU: Tuot alśinślja trajăšće ȋn inostranstvă

Foto: Ivan Jovanović

How Good Of A Friend Are You Really?

Prȋngă momjentu lu ekuonomije, deklarisȋtu lu kȋćeunji Vlahika Rumunji afakut să sădukă mulc, măjkusama ćinjerišu dȋn regionu lu Branićeva

Prema rezultatima popisa iz 2011.godine na teritoriji Srbije živi 35.500 Vlaha, od toga 16.066 u Braničevskom okrugu, međutim, njihov broj je realno veći, ne samo zbog toga što je prošlo osam godina od popisa, već i zato što se jedan deo njih izjašnjava kao Srbi.

“Ovu brojku treba uzeti sa rezervom jer se 43.066 građana Srbije izjasnilo da im je maternji jezik vlaški, a da su po nacionalnosti Srbi,  jer su smatrali da će na taj način izbeći svojatanje od nekih organizacija koje tvrde da su Vlasi ustvari Rumuni”, kaže Novica Janošević, predsednik Nacionalnog Saveta Vlaha Srbije.

Najviše Vlaha ima u opštini Petrovac na Mlavi, gde je i sedište Nacionalnog saveta Vlaha Srbije, a brojni su i u ostalih šest opština, kao i u Požarevcu. U čak 64 sela Braničevskog okruga većinsko stanovništvo čine Vlasi.

Prema zvaničnim istraživanjima iz braničevskog kraja se iseljava najviše stanovnika. Po opštinama to izgleda ovako: Malo Crniće – 33%, Žabari – 31 %, Kučevo – 30%, Veliko Gradište 25%, Petrovac na Mlavi – 25%, Golubac i Žagubica po 19% i grad Požarevac – 11%.

Podaci o nacionalnoj strukturi emigranata svedoče da su Vlasi najmobilniji nacija – svaki peti živi u inostranstvu, a za njima slede Muslimani, Albanci i Romi. Vlasi su počeli da odlaze na privremeni rad u inostranstvo još sedamdesetih godina prošlog veka, a najmasovniji odlazak u prošlosti bio je osamdesetih i devedesetih godina.

Braničevski okrug, pogotovo deo koji se vezuje za Homolje, spada u pasivne i prilično nerazvijene krajeve. Male sredine, naročito sela, prilično su na marginama, od infrastrukture do obrazovanja. Kako je vlaška nacionalna manjina uglavnom naseljena u selima, kvalitet života kroz nejednaka i nedovoljna ulaganja, doveli su ih u situaciju da i dalje u velikom broju odlaze „trbuhom za hlebom" u potrazi za boljim životom.

Na pitanje zašto Vlasi češće nego Srbi odlaze u inostranstvo Janošević smatra da su presudni ekonomski razlozi.

“Radi  se o ljudima sa rubnih područja ruralnih opština, relativno oskudnog materijalnog stanja. S obzirom na takvo stanje, veliki broj Vlaha je porodično i familijarno odlazio, a kasnije su oni koji su se već situirali u inostranstvu omogućili  i drugima da tamo odu i nađu posao.”

 

Novica Janošević, predsednik Nacionalnog Saveta Vlaha Srbije

Jedan za drugim odlazili u inostranstvo

Vlasi su vekovima bili nomadi, živeli su u velikoj društvenoj zajednici i sa svojom stokom uvek su bili u pokretu u potrazi za boljim mestom za život, navodi se u brojnim istorijskim izvorima. Osobina Vlaha koja se zadržala kroz vekove jeste upravo ta težnja ka zajedništvu i uzajamnoj pomoći, i to ne samo u krugu porodice i bliže rodbine, već i u odnosu sa prijateljima.

U prilog tome govori i činjenica da su uglavnom svi iz jednog sela odlazili u isti grad u inostranstvu, nastanjivali se u istom kraju i neretko radili u istoj firmi. Najviše vlaškog stanovništva ima u Austriji, Italiji, Nemačkoj, Švajcarskoj i Francuskoj.

“Otišla sam u inostranstvo za vreme sankcija i glavni je razlog bila teška ekonomska situacija u mojoj zemlji. Stalno razmišljam o povratku, ali ću se, najverovatnije, vratiti kao penzioner”, kaže za E-Braničevo Silvana Marijoković iz Neresnice koja se trenutno nalazi na privremenom radu u Italiji.

 

Silvana Marijoković iz Neresnice

Mladi smatraju da ovde nemaju posao ni perspektivu. Na selu se teško živi, poljoprivredna proizvodnja polako odumire jer nema dovoljno podsticaja a ni zarade, privreda gotovo da ne postoji, pa sve više gube nadu u bolju budućnost. Ekonomski momenat očito je presudan za pojačane emigracije, ali naše istraživanje pokazalo je da mladi Vlasi od života očekuju više od puke egzistencije i veruju da će uopšteno, kvalitetniji život naći u inostranstvu.

“Otišao sam u inostranstvo pre deset godina, glavni razlog je bio dobra zarada, poštovanje ljudskih prava, normalan život…Država obezbeđuje sve - priključak za gas, vodu, struju, sigurne puteve i kvalitetnu infrastrukturu. Ne planiram da se vratim pre penzije jer sam se jednom, pre tri godine vratio, i u periodu od dve godine nisam mogao da nađem posao. U Srbiji su primanja mala, a cene evropske, te se ja divim ljudima kako mogu da prežive. Optimista sam da može nešto da se promeni, pa zato moje dete pohađa osnovnu školu u mom rodnom selu, u Melnici, jer želim da nauči našu kulturu, tradiciju, pismo, a ako se u međuvremenu ništa ne promeni, upisaću dete u školu u mestu gde trenutno živim i radim u Italiji”, priča nam Darko Dražilović iz Melnice kod Petrovca na Mlavi.

 

Darko Dražilović iz Melnice

Većina Vlaha ceo svoj radni vek provede u inostranstvu i vraća se u svoje rodno selo kada dobije zasluženu penziju. I onda, umesto da uživaju u penziji, oni uglavnom ulažu novac u izgradnju velikih i luksuznih kuća koje najčešće ostaju prazne i puste jer se, uz pomoć brojne rodbine koja je već u dijaspori, i njihovni potomci takođe odlučuju za život van granica Srbije.

Od teško zarađenog novca u inostranstvu zidaju ogromne kuće u rodnom selu

Šta motiviše mlade Vlahe da ostanu u Srbiji?

Zahvaljujući onima koji su odličili da ostanu u svom rodnom selu uprkos teškoj ekonomskoj situaciji i prilici da odu u inostranstvo, ipak postoji nada za bolju budućnost vlaške manjine u Srbiji. Naime, ima i onih pripadnika vlaške populacije koji smatraju da se položaj Vlaha popravlja iz godine u godinu  i koji veruju u bolje sutra. Ovoj grupaciji pripada Dragan Jovanović iz sela Kaone kod Kučeva koji želi da ostane u Srbiji i da svoj doprinos u izgranji bolje budućnosti za generacije koje dolaze.

“Imao sam nekoliko prilika da odem u inostranstvo, ali sam odbio. Trenutno nisam zainteresovan za tu opciju. Moj motiv da ostanem je želja da nešto promenim ovde kako bi svima bilo bolje mesto za život, naravno, i da učestvujem u akcijama drugih ljudi koji imaju plan za boljitak naše sredine”, kaže Jovanović za naš portal.

Na pitanje kakav je, po njegovom mišljenju, položaj Vlaha u Srbiji i šta im najviše smeta kada je u pitanju odnos drugih prema njima, naš sagovornik kaže:

“Položaj Vlaha u poslednjih nekoliko godina je mnogo bolji, dok ranije to nije bio slučaj. Mislim da će naš položaj, kao nacionalne manjine, u budućnosti biti još bolji, ako se nastavi sa ovim trudom i radom ljudi u Nacionalnom savetu. Inače, jako mi smeta što nas Vlahe ovde mnogi povezuju sa Rumunima, odnosno pokušavaju nasilnu rumunizaciju.”

 

Dragan Jovanović iz Kaone

Vlasi nisu Rumuni, ali se pojedini tako izjašnjavaju

U poslednje vreme učestala je pojava odliva Vlaha preko rumunskih papira, što znatno pospešuje emigracije vlaške populacije. Zbog sve žešćih sporenja oko teze koju zastupa Rumunija i deo vlaške zajednice u Srbiji, da su Vlasi u Srbiji zapravo Rumuni i da kao nacija ne postoje, postalo je sve lakše dobiti rumunsko državljanstvo, koje je mnogima prečica do zemalja EU.  Osim toga, mladi Vlasi se sve češće, zbog sličnosti jezika i mogućnosti dobijanja stipendije, odlučuju da studiraju u Rumuniji.

Dok manjina gleda kako da iskoristi situaciju zarad ličnog interesa, velikoj većini Vlaha ova pojava smeta i nipošto ne želi da ih poistovećuju sa Rumunima.

Dakle, pored ekonomskog momenta, izjašnjavanje pojedinih Vlaha kao Rumuna dovelo je do masovnih odlazaka, prevashodno mladih ljudi iz Braničevskog kraja.

Ustanovljeni su najčešći razlozi emigracija vlaškog stanovništa koje kontinuirano traju decenijama i ukoliko se ozbiljno ne pristupi rešavanju ovog problema Vlasi će nestati sa ovih prostora, postaće Srbi, Rumuni, Austijanci, Nemci…Nacionalni savet Vlaha Srbije uz pomoć republike, lokalnih samouprava u kojima žive Vlasi, ali i vlaškog naroda, moraju udruženim snagama ozbiljno da pristupe rešavanju ovog problema dok ne bude prekasno. Prioritet je obezbediti bolje uslove za život u seoskim sredinama i motivisati mlade Vlahe da ostanu u Srbiji i da sa ponosom ističu da su Vlasi”, smatra Novica Janošević koji je na čelu Nacionalnog saveta Vlaha.

Ovaj tekst nastao je u sklopu projekta “ AKO ODEŠ, NEĆE NAS BITI – kako sprečiti emigracije mladih Vlaha? “ koji sufinansira Ministarstvo kulture i informisanja po osnovu Konkursa o sufinansiranju projekata iz oblasti javnog informisanja na jezicima nacionalnih manjina u  2019 .godini.
-Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.

 

Podatkurilji dă struktura lu etnicitjetu lu emigranc nje spun kă Vlahi măj  mult să mută ku traju – tut alśinślja trajesk ȋn inostranstvă, dupăjej ȋs Musljimanji, Albancȋ šȋ Ruomi.Vlahi a ȋinśeput ku dusu la lukru  ȋn inostranstvă ȋn vaku śe atrekut ȋn  alšapćedzăśilji anji, a măj mulc sa dus ȋn aloptdzăśilji šȋ alnoadzăśili anji.

Regionu lu Braničevo, măj kusama Omuolju, je kraj ku pucȋn lukru šȋ nuje ȋnvaljit. Lokurrilji miś, a măj kusama saćilji, kuođa ȋs daparće dă drumurj šȋ dă škuoalje. Kum etnicitjetu Vlahilor trăjašće măjmult prȋn saće, grjeu traj šȋ pucȋn aźutămȋt,  adus ȋn situacijă dă šȋmej multe lumnje se se duke se kaće maj bun traj.

Am întrǎbat prǎ Nuovica Januošević dȋ  śe Vlahimăjȋndate dăkît Sîrbi se duk ȋn inostranstvă, jeal ginđešćekă je davină ekonuomija.

“ Vorbim dȋ uoaminj kare trejesk daparće šȋ kare au pucîn  dă traj. Prȋntu aja marje număr dă Vlahi ku fameljija sa dus ȋn inostranstvă, a măj amȋnat aźutat šȋ lu alcȋ să să dukă šȋ să aflje dă lukru.’’

 

Nuovica Januošević, prjedsjednjiku lu Savjetu Vlahilor dîn Sîrbije

Unu după altu sadus ȋn inostranstvă

 

Vlahipre vakurj sa mutat, atrăjit ȋn marje ȋnpreonarje šȋ ku vićilji ȋntuotdȋuna mergȋnd dupe majbun traj, să spunje ȋn istuorije.Un karaktjer Vlahilor kare auđit prȋn  vakurj je traju ȋnpreuna šȋ  vuoje să aźuće unu lu altu ,nu numa lu femeljije ma šȋ lu prijaćinj.

Kăje aša nje spunje un faktuor kum tuoc dȋntruȋn sat sadus  ȋntruȋn oraš ȋn inostranstvă, atrejit ȋntruȋn kraj, šȋ alukrat ȋntro firmă. Măjmulc Vlahij jeaste ȋn Austrijă, Italijă, Njemȋcjă, Švajcarijă šî Francuzîja.

'' Mam dus ȋn  inostranstvă dă vrijamja lu sankcȋj măj ku sama prȋntu marje saraśije ȋn anuostră dȋržavă. Mă ȋnginđjesk la provenjit, ama krjed kă o se vin kȋnd ajfi ȋn penzȋje'', spunjedă E- Branićevo Silvana Marioković dîn Jeresnjicakare je dusă la lukru în Italijă.

 

Silvana Marioković dîn Jeresnjica

Ćinjerišu ginđjašće kă aiś nau lukru šî pjerspektivă. În sat amunka să trajăšće, lukru în kînp je tuot măj pucîn kă nuje aźutămînt a niś dobîndă, industrije măjdo niś nuje, pă tuot măj mult se pjerđe nađearđa în măj bune vrjeamje. Prîntru pucîne dobîndă tuot măj mulc să duk, anuostră analjiză arătat kă ćinjerišu Vlahilor dîn traj ašćaptǎ măj mult  šî krijed kă ose aflje măj bun traj în inostranstvă.

''Atrekut dzîaśe anj dă kind mam dus în inostranstvă, măj ku sama prîntu bună zaradă, poštujală lumji, traj kum trîabuje…dîržavă dîa tuot – priključăku dă gas, apa, strujă drumurj bunje , bună infrastruktură. Nu ginđesk să provin nainćă lu penzîje, kă am venjit odată, atrekut tri anj, šî de duoj anj kît amfost aiś nam putut să aflu lukru. În Srbijă je plata mikă, a cenurilji ka în Evropă, jo me mir ku drag kum lumnja trăjašće. Am nađearđe kă puoaće śuova să  să însknbe, dă aja a mja gluată mjarźe la škuoale în satu mjeu , în Menjica  kă dorjesk să învijacă anostră kultură, tradijije šî vuorbă, ama dîkă nu să înskinbe njimik o să skriu gluată la škuolă în Italijă unđe akuma trejesk šî lukru'', spunje Darko Draźilović dîn Menjica la Pjetroucu la Mlaoa.

 

Darko Draźilović dîn Menjica

Lu majmulc Vlahi tuată vijaca lje treśe la lukru în inostranstvă šî provin în sat unđe îs fakuc kîn uđesk în penzȋje. Šî atunśa nu tajesk în penzȋje  śe azărăđito,numa trošăsk banji fakînd marij kăš kare mejînate uđesk pustînj kă lji tuată fameljija în inostranstvă šî aluor gluaće nu vin în Srbijă numa uđesk în alće dîrževj.

Dîn banji kare îsamunîkă zarăđic în inostranstvă fak marij kăš în satu unđe îs fakuc

Prîntu śe   ćinjerišu  lu Vlahi trabje s uđaskă în Sîrbija?

 

Mulc Vlahi auđit  în satu unđe sa fakut šî unđe sa krjeskut, makră dăkă a fost grijau, šî dăkă nu a  afost mare bogacîje, a aputut săsă  dukă  în  alće držăvî.Prîntu jej, kare auđit în Sîrbijă, auđit šî nađearđa kî o sî fije mejbun dî Vlahi în Sîrbijă  în anji kare o sî vină. Jastă mulc uominj kare înginđesk kă Vlahi mult mej binje trajesk dîn anu în an, šî kare au krijeđare în aja kă o sî fije mult mejbun.Dragan Jovanović dîn Kamna, la Kućiva je uom ćinăr kare are krjeđarje, kare vrja să uđaskă în Sîrbijă.

“Am putut să ma duk în alće držăvî dă mulće orî, numa injima mja nu avrut. Jo vrjeu sî uđesk aiśa prîntu să îngînđesk kî pot în satu mjeu sî skimb śoava,  šî  în satu nostru lu toc o să fije mej bun traju. Jar aša, ašvrja să ma înprionjesk ku toc kare îngînđesk ka minje, šî lu toc să fije mej binje.” - dzîśe Jovanović dă anostru portal.

Kîn am întrabat pră kum jeal  gînđašće kum je traju  lu  Vlahi în Sîrbijă, kum ejlalc kată la jej prîntu śe îs Vlahi, šî śe luj mej mult faljijašće, Dragan dzîśe:

Jastă kîca anjî dî kînd Vlahi,  parke, măjbun trajesk dăkăt kum a trajit înajinće.Jo înginđesk kă  anostru luok, ka entitjetu Vlahilor, o să fije mej bun, numa dîkă. Savjetu Vlahilor lukre  bun  šî  ku voje, kum  alukrat  šî pĭnă akuma.Pră minje mejmult ma „ îngljimpă “ šî mis mînjuos  prntu śe prî noj, kare njisăm Vlahi, vrunji vreu sî nji fakă  kă  njisăm Rumunj, šî ku sîla vreu Vlahi să fije Rumunj.”

 

Dragan Jovanović dîn Kamna

Vlahi nus Rumunji, numa kȋćeunji vreu să jej fije Rumunj

Jastă kîca anji dă kînd kȋćeunji Vlahi să duk în alće držăve ku pasušu alu Rumunjijă (aluvat nacija lu Rumunjijă), šî prîntu aja šîmej mulc sa dukă dî alće držăvi prîn Evropă.Mult je, šî tot mej tare svadă (gîlśavija) prîtu śe Rumunija šî una parće dă Vlahi în Sîrbijă, kare au teza alor kare dzîśe kă Vlahi în Sîrbijă îs Rumunj šî nau aluor entijetit. Mult je mej ušor săsă dobînđaskă nacija lu Rumunjijă. Ku aša lukru lu mulc je aja buna poćaka săsă dukă în alće držăvi în Evropă.Prîntu aja śe ljimba lu Vlahi samînă ku ljimba lu Rumunj  ćinerišu lu Vlahi tot mîj đeas să duśe  la mare škuală  în Rumunjijă. Dîla Rumunjijă jej dobînđesk stipendije, s puoată săsă škualuje akolou.

Pîne kȋćeunji Vlahi kată kum să ajbe avljarje numa  dă jej, lu ajmejmulc dă aša lukru nulji drag, nulji drag  kînd să vorbijašće kă îs šî jej Rumunj.

Prej ćinjirj saraśija lja mînat săsă dukă  în alće držăvî, a aja  śe sa deklarisît kî îs Rumunj lor lja aźutat.

Prȋngă momjentu lu ekuonomije, deklarisȋtu  lu kȋćeunji Vlahi ka Rumunji afakut săsă dukă mulc,  măjkusama ćinjerišu dȋn regionu lu Branićeva.

“Akuma šćim prîntu śe mejmult  îs  Vlahi în emigracijă, kare trajašće mulc anji  šî   dăkă  asta njevoje nu să oprijašće, pră Vlahi nu osă  fije pră pomînt, osă fije Sîrbj, Rumunj, Austrijancî, Njemcî….Lu Savjetu lu Vlahilor în Sîrbijă muoară să aźuće republikă, opšćinulji în kare trajesk Vlahi, a šî lumja Vlahilor - moară tuoc săsă înprjaunje šî  lu asta njevoje “ să  aflje ljak” pîne nuje amînat. Măj kusama trăbe  săsă  aflje kum să fije mej bun traju în saće šî, kumva  să să  đîja vojă lu ćinerjišî lu Vlahilorsă uđjaskă în Sîrbijă,  šî ku kapu însus să vuorbaskă kî îs Vlahi”,  spunje Nuovica Januošević prjedsjednjiku lu Savjetu Vlahilor.

 

Asta skripsuarje dî medije je fakut în kuprinsu lu projektu „DÎKǍ ĆE DUŚ,  NOJ NU OSǍMǍJ FIM’’prǎ karje sufinansirjeašće Ministarstva dă  kultură šî informacij  prǎ Konkursu dî sufinansirjit projekturlji dîn domenu lu informisît prǎ ljimbilji lu etnicitjeturj în 2019.an.

Stavurlji în aǎsta projekt dî medije nus întuotdîuna šî stavurlji lu organu karje a finansirjit projektu.      

0 komentar(a)

Vaš komentar

Vaša email adresa neće biti objavljena. Obavezna polja su osnačena *

To Top